Vaka Çalışması: Maden İşletmesinde Şantiye İstasyonu ve Tanker Otomasyonu (IST Maden A.Ş.)
125 araçlık karma bir filo, tek şantiye istasyonu ve bir tankerle günde ~12.000 litre yakıt tüketiyordu; hepsi kâğıt fişle. RFID anahtarlık, biyometrik sürücü tanıma ve her dolumda kilometre okumayla kurulan otomasyonu rakamlarıyla anlatıyoruz.
Madencilikte akaryakıt, ekipman ve işçilikten sonra gelen en büyük operasyonel gider kalemlerinden biridir. Üstelik saha koşulları, bu gideri kontrol etmeyi en zorlaştıran ortamdır: ikmal noktası sınırlıdır, araçlar sürekli hareket hâlindedir ve makinelerin bir kısmı kilometreyle değil çalışma saatiyle ölçülür. Bu vaka çalışması, IST Maden A.Ş. bünyesindeki karma bir filonun akaryakıt süreçlerinin nasıl kayıt altına alındığını anlatıyor.
Proje künyesi
Sahadaki filo dört farklı araç sınıfından oluşuyor:
| Araç sınıfı | Adet |
|---|---|
| İş makinesi | 20 |
| Kamyon | 55 |
| Çekici | 12 |
| Binek araç | 38 |
| Toplam | 125 |
İkmal iki noktadan yapılıyor: sahadaki şantiye istasyonu ve gezici ikmal yapan bir akaryakıt tankeri.
Rakamlarla operasyon ölçeği
| Dönem | Hacim |
|---|---|
| Günlük ortalama | ~12.000 litre |
| Aylık (30 gün) | ~360.000 litre |
| Yıllık (365 gün) | ~4,4 milyon litre |
Yılda yaklaşık 4,4 milyon litre yakıt, 125 araca, iki ikmal noktasından dağıtılıyor. Bu ölçekte araç başına küçük bir kayıt boşluğu bile yıl sonunda ciddi bir belirsizliğe dönüşür.
Otomasyon öncesi durum
Bu hacme rağmen akaryakıt süreçleri tamamen elle yürütülüyordu:
- İkmaller kâğıt fişle kaydediliyordu. Fişin doğruluğu, dolumu yapan kişinin dikkatine bağlıydı.
- Tanker sahada dolum yaptığında hangi makineye ne kadar verildiği güvenilir biçimde takip edilemiyordu.
- Karşılaştırılabilir tüketim analizi yapılamıyordu. İş makinesinin litre/saat verimliliği ile kamyon ve çekicinin litre/100 km verimliliği aynı tabloda görülemediğinden, anormal tüketim ve kayıp fark edilmiyordu.
- Stok mutabakatı gecikmeliydi. Tank seviyesindeki düşüş ile toplam dolum arasındaki fark, ancak dönem sonunda ve kaba biçimde karşılaştırılabiliyordu.
Kurulan çözüm
Sahaya üç bileşen kuruldu:
1. Şantiye istasyonu otomasyonu
İstasyondaki tank seviye izlemeye alındı, pompa kontrol ünitesiyle otomasyona bağlandı. Her dolum; araç, sürücü, miktar ve zaman bilgisiyle otomatik olarak kaydedilir hâle geldi.
2. Tanker otomasyonu
Gezici ikmal yapan tanker de aynı yapıya dahil edildi. Böylece sahanın ortasında yapılan bir dolum ile istasyondaki dolum, aynı kayıt akışında birleşti. Otomasyonun en sık atlanan noktası budur: tanker kayıt dışı kaldığında, sistemin gördüğü resim eksik kalır.
3. Merkez yönetim sistemi
İki ikmal noktasının verisi tek merkezde toplanır. Tank seviyesindeki düşüş, toplam dolumla sürekli mutabık kılınır; fark büyüdüğünde bu, dönem sonunu beklemeden görünür.
Kimlik doğrulama: RFID + biyometri
Filodaki her araca RFID anahtarlık takıldı. Sürücüler biyometrik okuyucuyla tanımlanıp araçlarıyla eşleştirildi. Artık her dolumda hangi araca, hangi sürücünün, ne kadar yakıt aldığı tek kayıtta görünüyor. Tanımsız araç ve yetkisiz kullanıcı yakıt alamıyor.
Bu ikilinin birlikte kurulması önemlidir: yalnızca RFID varsa anahtarlık el değiştirebilir; yalnızca biyometri varsa yakıtın hangi araca gittiği belirsiz kalır. İkisinin eşleştirilmesi, kaydı hem araca hem kişiye bağlar.
Kilometre okuma ve tüketim ortalaması
RFID okuyucu her dolumda aracın kilometre bilgisini de alıyor. Kilometre ve litre verisi aynı kayıtta birleştiği için:
- Kamyon ve çekicilerde litre/100 km,
- İş makinelerinde litre/saat
ortalamaları otomatik hesaplanıyor. Böylece dört farklı sınıftan oluşan filo, ilk kez kendi içinde karşılaştırılabilir hâle geldi. Araç bazlı tüketim ortalaması, sahanın gerçek referans değeridir: bir aracın ortalamasından sapması, arıza, sürüş alışkanlığı veya kayıp anlamına gelir ve sapma görünür olduğunda araştırılabilir.
Sağlanan değer
- 125 aracın ve iki ikmal noktasının tek kayıt akışında birleşmesi,
- Her dolumun doğrulanmış araç–sürücü çiftine bağlanması,
- Tanımsız araç ve yetkisiz kullanıcıya karşı fiziksel bariyer,
- Araç bazlı litre/100 km ve litre/saat ortalamalarının hatasız üretilmesi,
- Tank seviyesi ile dolum toplamının sürekli mutabakatı.
Not: Bu vaka, doğrulanmış kapsam ve ölçek verileriyle hazırlanmıştır. Kurulum sonrası ölçülen tasarruf/verimlilik oranları, müşteriyle netleştirildikçe eklenecektir.
Sonuç
Maden sahalarında akaryakıt kontrolü, tek bir cihazla değil; ikmal noktalarının tamamının, kimlik doğrulamanın ve tüketim ölçümünün birlikte kurulmasıyla sağlanır. IST Maden A.Ş. projesi bunun somut bir örneğidir: şantiye istasyonu, tanker ve merkez yönetim sistemi bir arada çalıştığında, günde ~12.000 litrelik bir operasyon şeffaf, mutabık ve denetlenebilir hâle gelir.
